Mỗi khi mùa hè đến, tiếng ve sầu râm ran khắp các triền núi, nương rẫy ở vùng Tây Bắc. Ít ai ngờ rằng loài côn trùng từng khiến nhiều người “đau đầu” bởi âm thanh inh ỏi ấy lại trở thành đặc sản được nhiều thực khách săn lùng.
Ở các tỉnh vùng cao, đặc biệt tại Sơn La, ve sầu còn được người dân gọi vui là con “re re”. Đây là món ăn đặc sản quen thuộc trong ẩm thực của đồng bào dân tộc thiểu số, được chế biến thành nhiều món hấp dẫn.
Ve sầu là loài côn trùng có đầu to, hai cánh mỏng trong suốt với nhiều đường vân. Khác với dế – loài tạo âm thanh bằng cách cọ xát hai cánh vào nhau – ve sầu đực phát ra tiếng kêu bằng cách rung hai “loa” nhỏ làm từ màng mỏng ở lồng ngực.
Những màng mỏng này rung lên nhanh chóng, tạo ra sóng âm. Bụng ve rỗng nên có thể khuếch đại âm thanh, khiến tiếng ve vang xa và rất lớn.
Tại Sơn La, loại ve được dùng để chế biến món ăn là ve sầu non vừa lột xác. Lúc này thân ve còn mềm, béo, rất thích hợp để chế biến thành các món đặc sản. Người dân thường rang ve sầu với muối chanh, mắm hoặc xào sả ớt. Khi chín, ve có màu vàng ruộm, lớp vỏ giòn tan, bên trong lại béo ngậy và thơm bùi.
Ve sầu xào sả ớt, có hương vị thơm ngon làm bất cứ thực khách nào đam mê đặc sản côn trùng không thể nào từ chối.
Nhiều du khách khi đặt chân đến Sơn La đều ngỡ ngàng và tò mò với món ve sầu xào sả ớt, một trong những đặc sản nổi tiếng nhất của vùng đất này. Tuy nhiên, cũng không ít thực khách lắc đầu e dè trước món ăn này, do nghĩ rằng đây là một loài côn trùng khó ăn.
Nhưng khi đã được tận mắt chứng kiến cách chế biến món ve sầu xào sả ớt, thực khách sẽ mong muốn được nếm thử ngay lập tức, bởi khi xào ve sầu trên bếp lửa, sẽ tỏa ra mùi thơm ngon, hương vị giòn tan khó cưỡng... làm bất cứ thực khách nào cũng không thể chối từ.
Nằm cạnh Quốc lộ 6, thuộc địa phận xã Hát (Mai Sơn, Sơn La), chợ Nà Si được coi là chợ côn trùng lớn nhất Tây Bắc. (Ảnh: Bước chân vùng cao).
Theo khảo sát trên thị trường, nhộng ve sầu hiện được rao bán với giá từ 800.000 đến 1 triệu đồng mỗi kg. Tuy nhiên, muốn mua số lượng lớn, nhiều khách phải đặt trước vài ngày vì nguồn hàng khá hiếm.
Món ăn độc đáo này khiến không ít du khách lần đầu đến Tây Bắc tò mò. Nhiều người ban đầu còn e dè vì nghĩ đây là côn trùng khó ăn, nhưng sau khi tận mắt chứng kiến cách chế biến và ngửi mùi thơm tỏa ra từ chảo ve sầu xào sả ớt, không ít người đã muốn thử ngay.
Khi xào trên bếp lửa, ve sầu tỏa mùi thơm hấp dẫn, kết hợp cùng sả ớt và gia vị đặc trưng của vùng núi khiến món ăn trở nên đậm đà, giòn tan khó cưỡng.
Nằm cạnh Quốc lộ 6, thuộc địa phận Mai Sơn (Sơn La), chợ Nà Si được nhiều người xem là một trong những khu chợ côn trùng lớn nhất vùng Tây Bắc. Tại đây, các loại đặc sản như châu chấu, dế, ve sầu được bày bán khá phổ biến.
Chia sẻ về cách săn bắt ve sầu, anh Hà Văn Tuấn (bản Co Yên, xã Hát Lót, huyện Mai Sơn cũ) cho biết ve sầu thường xuất hiện nhiều từ tháng 3 đến tháng 4 dương lịch.
“Ve rất thích nhựa bồ kết và thường trú ngụ trên các cây bồ kết, nhãn hoặc xoài. Khi ve bắt đầu kêu râm ran, bà con sẽ chặt những cành cây cao khoảng một mét đặt trước sân nhà để dụ ve”, anh Tuấn nói.
Chị Lò Thị Hồng, bản Nong Phụ, Chiềng Mùng (cũ), người bán hàng ở chợ Nà Si, Sơn La cho biết, khai thác côn trùng như ve sầu, châu chấu, dế là công việc mang lại thu nhập cao cho gia đình.
Theo anh, để bắt ve sầu, người dân thường chuẩn bị đèn pin, ống nhựa hoặc hộp sữa bột cũ, cho thêm sỏi nhỏ vào rồi lắc để tạo âm thanh giả. Âm thanh này khiến ve tưởng là đồng loại nên bay đến đậu.
“Chập tối là thời điểm bắt ve dễ nhất. Có hôm gia đình tôi bắt được khoảng 3–4kg. Nếu ăn không hết thì mang ra chợ Nà Si bán với giá từ 600.000 đến 800.000 đồng mỗi kg”, anh Tuấn cho biết.
Ve sầu xào sả ớt là món nhậu được cánh mày râu ưa thích, ai lên vung Tây Bắc cũng muốn được một lần thưởng thức.
Không chỉ là món ăn, việc khai thác các loại côn trùng như ve sầu, châu chấu hay dế còn giúp nhiều gia đình vùng cao có thêm nguồn thu nhập trong thời gian nông nhàn.
Chị Lò Thị Hồng, một tiểu thương tại chợ Nà Si, cho biết ve sầu được nhiều nhà hàng và thực khách ưa chuộng nên thường bán hết rất nhanh. “Loại này khó bắt, số lượng ít nên giá cao. Có lúc khách hỏi mua nhiều nhưng cũng không có đủ để bán”, chị Hồng nói.
Trong ẩm thực của người Thái ở Sơn La, ve sầu xào sả ớt được xem là món nhậu “khoái khẩu” của nhiều người. Khi chín, ve có màu vàng ruộm, lớp vỏ giòn rụm, bên trong béo ngậy. Hương thơm của sả, ớt và mắc khén hòa quyện tạo nên hương vị đậm đà, hấp dẫn.
Theo nhiều thực khách, khi thưởng thức món ăn này nên nhai chậm để cảm nhận trọn vẹn vị ngọt, béo cùng mùi thơm bùi rất riêng của ve sầu-một đặc sản độc đáo của vùng núi Tây Bắc.
Khánh Linh (t/h theo Dân Trí, Dân Việt)
