Nguy cơ liên tiếp phá kỷ lục nắng nóng
Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) vừa đưa ra cảnh báo đáng lo ngại về tình trạng nóng lên toàn cầu khi cho biết nhiệt độ trung bình của Trái đất trong giai đoạn tới nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao kỷ lục, thậm chí có thể xuất hiện thêm những năm nóng nhất lịch sử trước năm 2031.
Theo cơ quan khí hậu của Liên Hợp Quốc, 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn cầu đều xuất hiện kể từ năm 2015 đến nay. Điều này cho thấy xu hướng nóng lên của khí hậu Trái đất đang ngày càng rõ rệt và chưa có dấu hiệu chững lại.
Báo cáo mới nhất của WMO dự báo nhiệt độ trung bình toàn cầu trong giai đoạn 2026 - 2030 có thể cao hơn từ 1,3 đến 1,9 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850 - 1900. Đáng chú ý, cơ quan này nhận định có tới 75% khả năng nhiệt độ trung bình của cả giai đoạn 5 năm tới sẽ vượt ngưỡng 1,5 độ C - mốc giới hạn quan trọng được đặt ra trong Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu.
Ngưỡng 1,5 độ C từ lâu được xem là “ranh giới đỏ” nhằm hạn chế các tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu. Nếu mức tăng nhiệt vượt quá giới hạn này trong thời gian dài, nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, nước biển dâng, hạn hán và cháy rừng sẽ tăng mạnh trên phạm vi toàn cầu.
WMO cho biết, năm 2024 hiện được xem là năm nóng nhất từng ghi nhận trong lịch sử quan trắc khí hậu hiện đại, với nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn khoảng 1,55 độ C so với giai đoạn 1850 - 1900.
Một trong những nguyên nhân được nhắc đến nhiều nhất là hiện tượng El Nino. Đây là hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, có khả năng làm thay đổi hoàn lưu khí quyển và gây ra hàng loạt biến động thời tiết trên toàn thế giới.
Theo các mô hình dự báo, El Nino có thể quay trở lại vào cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027, thậm chí một số kịch bản cho rằng hiện tượng này có thể duy trì tới năm 2028. Nếu xảy ra với cường độ mạnh, El Nino sẽ khiến nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng cao và nguy cơ xuất hiện thêm các kỷ lục nhiệt mới là rất lớn.
Các nhà khoa học nhận định tốc độ nóng lên của Trái đất hiện nay có thể đang diễn ra nhanh hơn so với trước đây. Nếu nhiệt độ trung bình toàn cầu trong 5 năm tới tiếp tục vượt mốc 1,5 độ C, tốc độ nóng lên có thể đạt khoảng 0,25 độ C mỗi thập kỷ, cao hơn mức trung bình khoảng 0,2 độ C trong nhiều năm trước.
Báo cáo của WMO được xây dựng dựa trên khoảng 200 mô phỏng bằng máy tính sử dụng 13 mô hình khí hậu khác nhau. Kết quả cho thấy khu vực Bắc Cực đang nóng lên nhanh gấp khoảng 3,5 lần phần còn lại của thế giới do diện tích băng tuyết phản xạ ánh sáng Mặt trời ngày càng thu hẹp.
Trong giai đoạn 2020 - 2025, mùa đông tại Bắc Cực được ghi nhận ấm hơn khoảng 1,2 độ C so với mức trung bình nhiều năm. WMO dự báo trong 5 mùa đông tiếp theo, nhiệt độ tại khu vực này có thể tiếp tục tăng thêm khoảng 2,8 độ C. Băng biển Bắc Cực vào mùa hè cũng được dự báo sẽ tiếp tục suy giảm mạnh.
Không chỉ Bắc Cực, nhiều khu vực khác trên thế giới cũng được cảnh báo sẽ đối mặt nguy cơ thời tiết cực đoan gia tăng. Tại lưu vực Amazon, thời tiết được dự báo nóng và khô hơn bình thường, làm tăng nguy cơ cháy rừng nghiêm trọng và ảnh hưởng lớn tới hệ sinh thái toàn cầu.
El Nino ảnh hưởng đến thời tiết Việt Nam ra sao?Tại Việt Nam, các chuyên gia khí tượng cũng đưa ra cảnh báo về khả năng El Nino quay trở lại trong thời gian tới. Ông Mai Văn Khiêm - Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia - cho biết, xác suất xuất hiện El Nino vào cuối năm 2026 hiện đang tăng lên rõ rệt, với khả năng khoảng 70 - 80%.
Phần lớn các mô hình dự báo hiện nay đều nghiêng về kịch bản El Nino mạnh. Điều này đồng nghĩa Việt Nam có thể phải đối mặt với nắng nóng gay gắt hơn, lượng mưa thiếu hụt và nguy cơ hạn hán tại nhiều khu vực.
Theo nhận định của cơ quan khí tượng, mùa mưa tại Tây Nguyên và Nam Bộ có khả năng đến muộn hơn trung bình nhiều năm, đồng thời kết thúc sớm hơn. Tổng lượng mưa vào cuối năm 2026 tại nhiều khu vực được dự báo thiếu hụt đáng kể.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng trong những năm El Nino, dù tổng lượng mưa có xu hướng giảm nhưng vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa lớn cục bộ trong thời gian ngắn. Đây là nguyên nhân dẫn tới nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị gia tăng.
Ngoài ra, hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có thể ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng vẫn cần đặc biệt đề phòng các cơn bão mạnh, đường đi phức tạp và khó dự báo, có khả năng gây thiệt hại lớn trong thời gian ngắn.
Các chuyên gia khí tượng nhận định những năm tới có thể sẽ là giai đoạn thế giới phải đối mặt với hàng loạt biến động thời tiết khắc nghiệt hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu tiếp tục leo thang, việc chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao khả năng phòng chống thiên tai đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhận định, ngay sau đợt mưa này, các tỉnh miền Trung, miền Bắc nắng nóng trở lại.
Ở miền Bắc, từ ngày 31/5 sẽ có nắng nóng cục bộ. Dự báo từ ngày 1 - 3/6, nắng nóng mở rộng ra các tỉnh trung du và đồng bằng. Sau đó, từ đêm 3 - 4/6, miền Bắc có mưa rào và dông rải rác.
Còn ở miền Trung, các tỉnh từ Thanh Hóa đến Huế nắng nóng bắt đầu từ ngày 30/5, sau đó từ ngày 1/6, có khả năng xảy ra nắng nóng diện rộng.
Khu vực duyên hải Nam Trung bộ từ ngày 1 - 7/6, thời tiết có nơi nắng nóng, chiều tối và tối có mưa rào và giông rải rác, cục bộ có nơi mưa to.
Khánh Linh (t/h)
