Từ nông dân đến giám đốc HTX
Những ngày đầu tháng 5, trên những triền đồi xanh mướt ở thôn Bao Lâm, xã Thọ Bình, Thanh Hóa, những búp chè non óng ánh dưới nắng sớm, phủ xanh cả sườn núi. Ông Lê Đình Tú (62 tuổi) vẫn miệt mài cùng công nhân kiểm tra từng luống chè, tỉ mẩn như cách ông đã gắn bó với loại cây này suốt hơn ba thập kỷ.
Với người đàn ông từng rời quê lên miền núi lập nghiệp từ năm 1995, cây chè không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần đời sống tinh thần của người dân vùng cao. "Có lúc chè rớt giá, đầu ra bấp bênh, nhiều người muốn bỏ cây chè. Nhưng chúng tôi không nỡ quay lưng, vì cây chè đã bén rễ với đất này như một phần không thể thiếu", ông Tú nói.
Những đồi chè trên vùng miền núi Thọ Bình.
Hơn 30 năm trước, cây chè được đưa vào vùng núi Bình Sơn theo Dự án 327 phủ xanh đất trống đồi trọc. Khi ấy, địa phương còn là vùng đặc biệt khó khăn, đất đai cằn cỗi, đời sống người dân chủ yếu dựa vào nương rẫy nhỏ lẻ. Chè từng được kỳ vọng là cây xóa đói giảm nghèo nhưng do thiếu vốn, thiếu kỹ thuật và đầu ra bấp bênh nên hiệu quả không cao. Người dân chủ yếu sao chè thủ công, bán quanh vùng, thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống.
Ông Tú là người chứng kiến trọn vẹn những thăng trầm ấy. Theo ông, muốn cây chè "sống khỏe" thì không thể sản xuất manh mún mà phải thay đổi cách làm, liên kết với nhau để nâng chất lượng thay vì chạy theo sản lượng.
Người dân đã gắn bó với cây chè hơn 3 thập kỷ.
Bước ngoặt đến vào năm 2016 khi ông được tín nhiệm bầu làm Giám đốc HTX Dịch vụ Nông lâm nghiệp Bình Sơn. Từ đây, các hộ trồng chè được vận động tham gia liên kết sản xuất, thống nhất quy trình chăm sóc, thu hái và chế biến. Những giống chè cũ năng suất thấp dần được thay bằng các giống mới như PH8, PH1, chè lai F1 cho búp to, chất lượng tốt hơn.
Những lá chè trở thành sinh kế chính của bà con DTTS.
Không dừng lại ở khâu trồng trọt, HTX Bình Sơn đầu tư mạnh vào chế biến và xây dựng thương hiệu nhằm nâng giá trị sản phẩm. Từ nguồn hỗ trợ của chương trình OCOP và khuyến nông, HTX đã đầu tư hơn 2 tỷ đồng cho hệ thống máy móc hiện đại như máy sấy lạnh, máy nghiền bột chè, máy hút chân không, dây chuyền đóng trà túi lọc và hệ thống tưới tự động.
Nhờ đó, năng lực chế biến tăng nhiều lần, sản phẩm đồng đều hơn, giảm phụ thuộc thời tiết. Bao bì, nhãn mác được đầu tư bài bản, truy xuất nguồn gốc rõ ràng, từng bước đưa chè Bình Sơn ra thị trường lớn.
Từ lá chè dân dã đã nuôi sống hàng trăm gia đình.
Biến lá chè thành sản phẩm OCOP 4 sao
Năm 2019, chè khô Bình Sơn được công nhận OCOP 3 sao. Đến nay HTX có bốn sản phẩm chè đạt OCOP 3 sao. Tháng 12/2024, sản phẩm Chè sạch Bình Sơn tiếp tục được công nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh, mở ra cơ hội tiếp cận nhiều thị trường mới.
Để giữ vững chất lượng, người dân được tập huấn kỹ thuật, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, chú trọng an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. "Ngày trước chè bán rẻ vì sản xuất manh mún, thiếu liên kế. Nay với cách làm bài bản hơn, chú trọng chất lượng sản phẩm, giá ổn định hơn, người dân mới yên tâm gắn bó lâu dài", ông Tú nói.
Lão nông Lê Đình Tú tìm cách khẳng định thương hiệu cho lá chè Bình Sơn.
Cận cảnh những đồi chè Bình Sơn.
Hiện xã Thọ Bình có gần 400 ha chè, hơn 300 ha cho thu hoạch thường xuyên, trở thành vùng nguyên liệu chè lớn nhất tỉnh Thanh Hóa. Hơn 400 hộ dân sống nhờ cây chè, từ trồng, chăm sóc đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Riêng HTX Bình Sơn hiện quản lý gần 100 ha chè, trong đó có 10 ha đạt chuẩn VietGAP, liên kết với khoảng 80 hộ dân. Mỗi năm HTX xuất ra thị trường 8-10 tấn chè khô, doanh thu khoảng 2 tỷ đồng.
Hiện nay lá chè Bình Sơn đã được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh.
"Chè là sinh kế chính của người dân nơi đây. Trung bình 10 ngày người dân thu hái một lần. Khó khăn lớn nhất hiện nay là thiếu lao động nên khó kiểm soát sự đồng đều của sản phẩm", ông Tú chia sẻ.
Ngoài chè, vị giám đốc HTX còn phát triển thêm các sản phẩm OCOP như cà gai leo, mật ong nhằm nâng cao thu nhập cho người dân. Năm 2023, ông được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam bình chọn là một trong 100 "Nông dân Việt Nam xuất sắc".
Khởi nghiệp từ đàn vịt cổ bơi suối, 8X vùng cao tạo thu nhập hàng trăm triệu đồngĐỌC NGAYLà một trong những thành viên gắn bó lâu nhất với HTX chè Bình Sơn, ông Lê Văn Thanh (58 tuổi) cho biết: Gia đình ông có 1,5 ha chè, trên hành trình hơn 30 năm gắn bó với loại cây này. Ông hiểu từng đặc tính, quen từng hương vị của nó."Cây chè chỉ cần trồng một lần rồi chăm sóc, thu hái đều đặn. Thu nhập chừng 100 triệu đồng/ha", ông Thanh nói.
Theo định hướng của HTX Bình Sơn, thời gian tới địa phương sẽ mở rộng diện tích chè sản xuất theo hướng hữu cơ, kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm.
Đại diện UBND xã Thọ Bình cho biết, địa phương có nhiều thôn bản khó khăn với đa số là đồng bào dân tộc thiểu số. Suốt nhiều năm qua, cây chè đã trở thành sinh kế bền vững, góp phần thay đổi diện mạo vùng núi.
